ابن الأثير ( مترجم : خليلى / حالت )
127
الكامل في التاريخ ( تاريخ كامل ) ( فارسي )
شهر را ترك گفتند . پس از او پسرش برجايش نشست كه رفتارش بهتر از او بود . در اين سال ، در هشتم ذى القعده ، از جانب خاور ستارهاى در آسمان ظاهر شد با دنبالههائى كه به سوى قبله امتداد داشت . اين ستاره تا پايان ذى الحجه طالع مىشد . پس از آن ناپديد گرديد .
--> [ ( - ) ] است . به ضم و فتح ميم نيز آمده است ( لغتنامه دهخدا ) دياربكر : ناحيهاى در قسمت شمالى الجزيره ، مشتمل بر سرزمينهاى طرفين رود دجله از سرچشمهء آن تا منطقهاى كه جهة جريانش از امتداد شمال غربى به امتداد جنوب شرقى منحرف مىشود . نامش بمناسبت قبيلهء بكر بن وائل است كه در قرن اول هجرى قمرى به اين ناحيه مهاجرت كردند . شهرهاى عمدهاش « آمد » دياربكر ، ميافارقين ، حصنكيفا ، و ارزن بود . تاريخ عمومى آن همان تاريخ الجزيره است . در زمان ملكشاه سلجوقى جزء امپراطورى سلاجقه گرديد . پس مرگ وى ( 485 هجرى قمرى ) تجزيه شد . و سلسلههاى مستقلى از تركمانان بر نواحى مختلف آن فرمانروائى كردند كه مهمترين آنان سلسلهء ارتقيه بود مدتى تحت اشغال سپاهيان شاه اسماعيل صفوى بود . در 922 هجرى قمرى عثمانيها آن را گرفتند . دياربكر ولايتى از امپراطورى عثمانى گرديد كه مخصوصا به جهت همسايگى با ايران اهميت داشت . شهر دياربكر يا آمد كرسى ولايت دياربكر بر ساحل دجله است و از مراكز تجارتى و صنعتى است . از 230 بعد از ميلاد از مهاجرنشينهاى رومى بود . شاپور دوم ساسانى آن را گرفت . در زمان خلافت عمر به تصرف مسلمانان درآمد ( سال 19 هجرى قمرى ) در حدود سال 368 هجرى قمرى به دست آل بويه افتاد . آمد از هدفهاى حملات دولت روم شرقى بود . پس از استيلاى عثمانيها بر ناحيه دياربكر نام آمد به دياربكر مبدل گرديد . هنوز باروهاى عالى آن كه از بازالت سياه و عمده در قرن چهارم ميلادى بوسيلهء قسطنطنين اول ساخته شده است باقى است . ( دائرة المعارف فارسى )